Stalin Jozef

Stalin Jozef Wissarionowicz, wlasciwie Josif Dzugaszwili (1879-1953), Gruzin, dzialacz polityczny, przywodca ZSRR. Studiowal 5 lat w seminarium duchownym w Tyflisie (Tbilisi).

Od 1898 zwiazal sie z rosyjska socjaldemokracja. W sporach wewnatrzpartyjnych opowiadal sie po stronie bolszewikow. 1906-1908 kierowal bolszewickimi tzw. akcjami ekspropriacyjnymi (napady na banki, transporty pieniedzy itp.) na Zakaukaziu. 1908-1913 kilkakrotnie aresztowany. 1912 czlonek Komitetu Centralnego Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (bolszewikow).

Po rewolucji lutowej redaktor Prawdy. Jeden z organizatorow rewolucji pazdziernikowej, poparl W.I. Lenina w sporze dotyczacym zawarcia pokoju brzeskiego 1918. Komisarz ludowy ds. narodowosci 1917-1922. Komisarz ludowy kontroli panstwowej 1919-1922.

W czasie wojny domowej w Rosji (1918-1920) komisarz szeregu frontow. Od kwietnia 1922 sekretarz generalny Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewikow). Po smierci Lenina faktyczny dyktator ZSRR. W walce o wladze wyeliminowal kolejno: L.D. Trockiego przy pomocy G.J. Zinowjewa i L.B. Kamieniewa, tych ostatnich przy pomocy grupy N.I. Bucharina, wreszcie Bucharina samodzielnie. 1929-1935 kierowal procesem kolektywizacji rolnictwa i masowymi represjami wobec chlopow.

W pazdzierniku 1934 zainspirowal morderstwo S.M. Kirowa, ktore stalo sie pretekstem do wymordowania elity partyjnej i wojskowej podczas wielkich czystek. Ideologicznym uzasadnieniem terroru lat 30. byla sformulowana przez Stalina teza o zaostrzaniu sie walki klasowej w miare postepow budowy socjalizmu.

1939 zainicjowal zblizenie z III Rzesza, ktorego rezultatem bylo zagarniecie w 1939 przez ZSRR wschodnich terenow Polski oraz Estonii, Lotwy, Litwy, wschodniej Rumunii i Karelii (1940). Po agresji Niemiec na ZSRR w 1941 Stalin zwiazal sie sojuszem z Wielka Brytania, a nastepnie z USA. Podczas konferencji w Teheranie (1943), Jalcie (1945) i Poczdamie (1945) okazal sie zrecznym dyplomata, rozszerzajac systematycznie radziecka strefe wplywow i ustanawiajac rzady komunistyczne w krajach Europy Wschodniej. 1945 otrzymal tytul generalissimusa i bohatera ZSRR.

Zmarl 1953 w niejasnych okolicznosciach. Stalin byl tworca najbardziej ludobojczego obok hitleryzmu systemu XX w., wprowadzil dyktatorski kult wlasnej osoby. Doprowadzil ZSRR do statusu supermocarstwa. Jego polityke czesciowo skrytykowano podczas XX Zjazdu KPZR w 1956.